راهنمای گردشگری استان کردستان

راهنمای گردشگری استان کردستان

98/05/13        site-admin       مجله ی گردشگری

متن اخبار:  استان کردستان با وسعتی معادل 29137 کیلومتر مربع در قسمت غربی کشور ایران و در مجاورت مرز عراق قرار گرفته که از شمال به استان آذربایجان غربی و بخشی از زنجان از شرق با استان همدان و بخش دیگری از استان زنجان از جنوب با استان کرمانشاه

موقعیت جغرافیایی استان کردستان

استان کردستان با وسعتی معادل 29137 کیلومتر مربع در قسمت غربی کشور ایران و در مجاورت مرز عراق قرار گرفته که از شمال به استان آذربایجان غربی و بخشی از زنجان از شرق با استان همدان و بخش دیگری از استان زنجان از جنوب با استان کرمانشاه و از سمت غرب با کشور عراق (استان کردنشین سلیمانیه) هم مرز می‌باشد. استان کردستان بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال 1390 دارای 10 شهرستان 29 شهر، 31 بخش، 86 دهستان و 1697 آبادی دارای سکنه می‌باشد. شهرستان‌های استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سروآباد، سقز، قروه، کامیاران مریوان و دهگلان. شهر سنندج مرکز استان کردستان در فاصله‌ی 512 کیلومتر مربع از شهر تهران گرفته جمعیت استان بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 1493645 نفر بوده است که شهر سنندج مرکز استان با جمعیتی معادل 435904 نفر پرجمعیت ترین و شهر سقز بعد از آن دومین شهر پرجمعیت استان می‌باشد.

وضعیت طبیعی و اقلیمی استان کردستان



استان کردستان منطقه‌ای کوهستانی است که با ارتفاع متوسط ۲۰۰۰ متر از سطح دریا از مرتفع ترین استان‌های کشور می‌باشد. جهت گسترش و استقرار ارتفاعات استان به گونه‌ای است که نخستین بارندگی که از توده‌های هوای باران زا که به غرب کشور می‌رسند، بر روی ارتفاع این منطقه صورت می‌گیرد. ریزش‌های جوی در نقاط مرتفع به صورت برف و در بخشهای کم ارتفاع غالبا به صورت باران می‌باشد. میانگین سالانه بارندگی در استان معادل ۵۰۰ میلیمتر و بیشترین میزان بارندگی مربوطه به شهرستان مریوان با میانگین ۸۰۰ میلیمتر در سال است.

اختلاف ارتفاع بین بلندترین و پست ترین نقاط استان به حدود ۲۴۰۰ متر می‌رسد که کوه شاهو در جنوب غربی استان با ارتفاع 3300 متر بلندترین و منطقه آلوت در بانه با ارتفاع حدود 900 متر کم ارتفاع ترین نقطه استان می‌باشد که این اختلاف ارتفاع موجب به وجود آمدن اقلیم‌های متفاوت می‌گردد و این موضوع از نظر گردشگری حایز اهمیت است. از نظر تنوع اقلیمی و وجود عوارض طبیعی و توپوگرافی، استان کردستان برای جاذبه‌های متنوع و ارزشمندی است به ویژه اینکه اغلب شهرهای استان به علت فرارگیری بر روی تپه‌های بلند و شکل تپه ماهوری آنها چشم اندازهای زیبایی را به وجود آورد‌اند. بر اساس استانداردهای جهانی دمای مطلوب و مناسب برای جهانگردان بین ۱۸ تا ۲۵ درجه سانتی گراد است که با توجه به میانگین دمای روزانه استان از اواسط اردیبهشت تا اواسط مهر ماه بهترین ایام برای سفر گردشگران به این منطقه است و میانگین دمای ماه‌های این دوره از ۲۲ تا ۲۸ درجه سانتی گراد متغیر است. در دو ماهه اول سال یعنی فروردین و اردیبهشت به علت بارندگی‌های زیاد و در نتیجه سرسبزی منطقه بهترین زمان برای برگزاری تورهای طبیعی و دیدار مسافران از طبیعت کردستان است. همچنین میانگین ۱۱۰ روزه تعداد روزهای یخبندان در استان زمینه بسیار مناسبی برای ورزش و جشنواره‌های زمستانی همانند ورزش مفرح و هیجان انگیز اسکی، صعودهای زمستانی به ارتفاعات استان و برگزاری جشنواره‌های زمستانی مانند جشنواره‌ی ساخت آدم برفی در استان را به وجود می‌آورد.

 رودخانه‌های این استان عموماً به دو حوزه آبریز دریای خزر و دریاچه‌ی ارومیه می‌ریزند و تعدادی نیز وارد کشور عراق می‌شوند. رودخانه قزل اوزن که شعبات آن شامل: قم چقای، اوزن دره، تروال و شور می‌باشد به دریای خزر می‌ریزد. زرینه رود که شاخه‌ی اصلی آن چم سقز (جوم) نامیده می‌شود به همراه شعبه‌ی مهم آن بعنی رودخانه خورخوره و سایر شعبات آن به دریاچه‌ی ارومیه می‌ریزد. همچنین رودخانه‌ی سیمینه رود که در سقز تاتاهو نامیده می‌شود به دریاچه ارومیه می‌ریزد. رودخانه سیروان که طویل ترین رودخانه در کردستان است و شعبات مهم آن دزلی مریوان گردلان، رزاب قطوند، گاودره و رودخانه قشلاق است وارد کشور عراق می‌شود، به علت قرار گرفتن این رودخانه در دره‌های عمیق و و «دبی» زیاد آنها در فصل بهار عموماً برای ورزش مفرح قایقرانی و رافتینگ مناسب می‌باشند. همچنین حواشی رودخانه‌ها محل زندگی پرندگان و رویش درختان و گل‌های وحشی است که در بسیاری از مسیرها به ویژه در اورامان رودخانه سیروان مناظر زیبایی را در دره‌ها و کوه‌ها به وجود آورده که دیدن آنها برای هر توریستی جذاب و لذت بخش است.

 

استان دارای چندین دریاچه در نقاط مختلف استان مانند دریاچه زریوار در مریوان، دریاچه سد قشلاق در 15 کیلومتری شمال شهر سنندج، دریاچه سد گاوشان در 45 کیلومتری جنوب سنندج و دریاچه پشت سد بوکان در شمال شهر سقز، دریاچه پشت سد آزاد در 60 کیلومتری جاده سنندج به مریوان، دریاچه پشت سد سیاه زاخ در 15 کیلومتری غرب شهر دیواندره دریاچه سد چراغ ویس در 25 کیلومتری جاده سقز به بانه و دریاچه‌ی پشت سدهای سنگ سیاه و سورال در مجاورت روستاهایی با همین نام در شهرستان دهگلان می‌باشد، این دریاچه‌ها محل بسیار مناسبی برای اجرای برنامه‌های تورگردانی هستند.

همچنین پوشش جنگلی استان کردستان با وسعتی معادل 320 هزار هکتار در نواحی غربی استان قرار گرفته و بعد از جنگل‌های شمال کشور در مرتبه دوم قرار دارند این جنگل‌ها از شمال بانه شروع شده و شهرستان مریوان و قسمت جنوب غربی استان را نیز در برمی گیرد و بیشتر شامل بلوط، مازو، گلابی وحشی، زبان گنجشک، آلبالوی وحشی می‌باشند، ترکیب کوه، جنگل و رودخانه در مناطق غربی استان مناظر و چشم اندازهای زیبایی را به وجود آورده است که بیشتر دوستداران طبیعت را به خود جذب کرده است، به دلایل ذکر شده و بر اساس گزارش‌های سازمان محیط زیست استان، 24 شکارگاه در منطقه وجود دارد. این شکارگاه‌ها به علاوه مناطق حفاظت شده تعداد زیادی از انواع پستانداران، پرندگان و خزندگان همانند آهو، قوچ و میش ارمنی، خرس قهوه ای، گراز، گرگ، گربه پالاس، خرگوش و انواع پرندگان را در خود جای داده‌اند. تمامی  عوامل ذکر شده به همراه عدم سابقه وجود و یا تکرار بلایای طبیعی همانند زمین لرزه، سیل، باد و طوفان‌های شدید استان کردستان را در محیط بسیار مناسبی برای گردشگران قرار داده است.

سابقه تاریخی کردستان


کردستان قلمرو جغرافیایی بسیار گسترده‌ای شامل مناطق کردنشین ایران، ترکیه، عراق، سوریه، ارمنستان و آذربایجان است که در گذشته همه این مناطق جزو ایران بودند و اکنون استان کردستان بخش کوچکی از این محدوده جغرافیایی است.

معمولاً در بحث تاریخ استان کردستان، با توجه به این که تاریخ گسترده کردستان در یک ریشه و با هم در پیوند است، در مورد تاریخ تمام مناطق کردشین صحبت می‌گردد.

آثار باستانی و محوطه‌های تاریخی متعدد و پراکنده‌ای از دوران قبل از تاریخ تا دوران اسلامی در استان وجود دارد که همگی آنها مؤید تاریخ یا سابقه‌ی استان کردستان هستند به ویژه این که پایه گذار اولین حکومت قدرتمند و اصیل ایرانی «مادها» نیاکان کردهای امروزی بودند؛ اما متاسفانه به دلایل متعدد طبیعی و اجتماعی همانند شرایط اقلیمی و آب و هوایی، ریزشهای جوی سالانه نسبتاً زیاد و رطوبت نسبی بالا و زمستان‌های سرد، عاملی در تخریب، فرسایش و آسیب رساندن به آثار و اماکن قدیمی منطقه بوده است. از طرف دیگر تهاجمات متعدد و پی در پی اقوام باستانی، به ویژه آشوری‌ها به این سرزمین که در جنگ‌های ویرانگر خود سرزمین‌های مغلوب را تخریب کرده و می‌سوزاندند، نیز در تخریب آثار کردستان سهم زیادی داشته است. با این وجود هنوز برخی آثار قدیمی به جا مانده‌ی قابل بازدید در استان، شکوه و عظمت گذشته‌ی این منطقه از ایران را مشخص می‌سازد. از جمله قلعه‌ی باستانی «قم چقای» در شمال غربی بیجار که در ردیف شاهکارهای با ارزش تاریخی مربوط به سده ۸۰۰-۹۰۰ قبل از میلاد به شمار می‌رود، همچنین تپه باستانی «زیویه»، «غار کرفتو»، نقش برجسته‌ی «هورامان» و سایر آثار دیگر که از جاذبه‌های تاریخی و مهم استان محسوب می‌گردند.

بخش مهمی از تاریخ و آثار به جا مانده در کردستان مربوط به زمانی است که خاندان پرقدرت و بلانفوذ «اردلان» در دوره‌ی صفویه و به هنگام جنگ ایران با عثمانی مرکز حکومت خود را در سال ۱۰۴۶ هـ.ق یعنی حدود ۴۰۰ سال پیش به شهر سنندج انتقال دادند. در این سال سليمان خان اردلان مرکز حکومت و قدرت خانواده خود را بعد از چندین نقطه به شهر سنندج منتقل نمود و از آن زمان تا حدود به قدرت رسیدن ناصرالدین شاه قاجار این خانواده در محدوده‌ی استان حکومت می‌کردند و بدین خاطر بسیاری از آثار تاریخی به جا مانده در کردستان به ویژه شهر سنندج مربوط به دوره‌ی حکومت اردلان‌ها می‌باشد. اردلان‌ها باشاهان صفوی، زندیه و قاجاریه ارتباط خوبی داشتند و برخی از حکام آنها فعالیت‌های عمرانی خوبی انجام داده و آثار زیادی چون پل، عمارت، حمام، قلعه و ... در استان به جای گذاشته که امروزه بر اعتبار آثار تاریخی استان افزوده اند.

ویژگی‌های فرهنگی کردستان

یکی از مهم ترین جاذبه‌های استان کردستان، ویژگی‌های فرهنگی آن است که نمونه این ویژگی‌های در سراسر کشور کم نظیر هستند. این ویژگی‌ها بیشتر در عوامل فرهنگی مانند: زبان، لباس، موسیقی، رقص، جشن‌ها و مراسم خاص و صنایع دستی بارزتر از سایر عوامل فرهنگی نمایان شده‌اند. این ویژگی‌های فرهنگی برخلاف سایر مناطق کشور هنوز در این استان به صورت پویا در زندگی مردم جاری است. با وجود پیشرفت ارتباطات و در نتیجه استحاله‌ی فرهنگی و از بین رفتن بسیاری از فرهنگ‌ها، خوشبختانه فرهنگ مردم کردستان به علت ریشه‌های عمیق آن پویاتر از گذشته در بسیاری موارد همانند موسیقی و رقص بر سایر مناطق هم جوار و کشورهای همسایه تاثیر گذار بوده است.

زبان


زبان مردم کردستان زبان کردی است که همانند زبان فارسی در مجموعه زبان‌های گروه هند و اروپایی قرار می‌گیرد و دارای قواعد خاصی از لحاظ دستوری و نوشتاری می‌باشد. هم اکنون در دانشگاه کردستان و بسیاری از دانشگاه‌های معتبر اروپایی و خاورمیانه ادبیات کردی تدریس می‌شود. به علت وسعت زیاد مناطق کردنشین این زبان دارای لهجه‌های اصلی و زیر لهجه زیادی می‌باشد که این تنوع لهجه از لحاظ حجم کلمات این زبان را غنی و وزن و لفظ آهنگین کلمات، عرصه شعر و ادبیات و موسیقی کردی را متأثر و ثروتمند ساخته است به طوری که بسیاری از منظومه‌های کردی حدود یک صد سال پیش به زبان مختلف ترجمه شده است. در تقسیم بندی لهجه‌های مردم شهرستان‌های سقز و بانه و بخشی از مریوان با لهجه‌ی «سورانی» صحبت می‌نمایند. مردم سنندج، دیواندره و بخشی از مریوان و کامیاران با لهجه‌ی «اردلانی»، مردم شرق استان شامل قسمت‌هایی از شهرهای قروه و بیجار با لهجه‌ی خاصی که نزدیک به لهجه‌ی «کلهری» می‌باشد صحبت نموده و مناطق جنوب غربی استان که عموماً شامل منطقه‌ی باستانی و سرسبز اورامان و سروآباد می‌باشد با همان لهجه‌ی هورامی که تشابه زیادی با متن کتاب اوستا سروده‌ی زرتشت پیامبر ایرانی دارد صحبت می‌نماید.

موسیقی


استان کردستان یکی از غنی ترین استان‌های کشور از نظر موسیقی است. گروه‌های مختلف موسیقی در استان، وجود اساتید موسیقی در تهران و شهرهای بزرگ کشور که برخاسته از استان کردستان می‌باشند و همچنین ساخت سازهای موسیقی به علت پیشرفت صنایع چوبی و نازک کاری در کنار استعداد موجود موسیقی در این استان کردستان را به مهد موسیقی کشور تبدیل نموده است. در حال حاضر بسیاری از مولودی‌ها و آهنگ‌های کردی در موسیقی اقوام خاورمیانه شنیده می‌شود و این به علت تأثیرگذاری و غنی بودن موسیقی کردی در کنار موسیقی همسایگان خود می‌باشد. موسیقی کردستان را می‌توان در سه بخش تقسیم بندی نمود: اولین بخش موسیقی دینی (مذهبی) است که در مراسم مولودی به مناسبت تولد پیامبر (ص) و با اعیاد مذهبی و مراسم عرفانی دراویش با آواز و دف، ریتم‌های متنوعی اجرا می‌گردد. دومین بخش را می‌توان موسیقی مناطق شهری نامید که به وسیله‌ی موسیقیدان‌های حرفه‌ای اجرا می‌گردد. بیشتر این آوازها در واقع همان گورانی‌های کردی است که به همراه سازهای مختلف اجرا می‌شود. گورانی یکی از مهمترین فرم‌های موسیقی کردی است. مقام نیز در موسیقی مناطق کردنشین دارای جایگاه خاص خود است و تنوع آن در مناطق مختلف دلیلی بر تکاملش طی قرون متمادی می‌باشد. سومین بخش را می‌توان موسیقی روستایی و سنتی ذکر کرد که بیشتر شامل آوازهایی چون: بیت، لاوک. حیران سیاوچه‌مانه، چه پله و... تقسیم بندی کرد.

رقص کردی هلپرکی (Halparki)


رقص کردی که در میان مردم کردستان به آن «هلپرکی» می‌گویند، با زیبایی خاص، آیینه‌ای تمام نما از زندگی گذشته این مردم است که به صورت زنده در زمان حال، در وجود آنان در حرکت و جریان است. اگر به ریشه یابی و علل به وجود آمدن این هنر توجه نماییم، باید اذعان نمود که این هنر ریشه در زندگی و کار روزانه مانند: کشاورزی، اعتقادات دینی، مراسم و جشن‌های بزرگ، بازی‌های محلی، جنگ و دفاع حالات روحی و درونی افراد دارد. برون گرایی مردم کرد تأثیر کاملی بر این رقص داشته به طوری که رقص کردی کاملا بیانگر فعالیت‌های درونی، طرز فکر و شرح اتفاقاتی است که باز آفرینی در قالب هلپرکی پدیدار گشته است.

هلپرکی به صورت جمعی و حرکت آن به صورت دایره وار بوده و نفر اول که دستمالی در دست دارد هرچوپی نامیده می‌شود. دستمال نمادی از نشانه و پرچم هر منطقه و قوم در دست سرچوپی بوده و حرکات دستمال زیبایی و هماهنگی رقص را کامل می‌کند. تغییر ریتم رقص و یک سری حرکات هماهنگ با هلپرکی توسط سرچوپی انجام می‌شود. مردم کرد دارای یک رقص مشترک به نام «چپی» بوده و مابقی گونه‌ها مربوط به مناطق مختلف است که بعضاً در یک منطقه با هم مشترک و در مناطق دیگر دارای خصوصیات خود با حفظ حالات دسته جمعی و حرکت دایره وار می‌باشند. شهر سنندج و مریوان دارای تنوع بیشتری در رقص می‌باشند و در این رابطه گروه‌های رقص بیشتری در این شهرها شکل گرفته است، به عنوان نمونه مهمترین شیوه‌های هلپرکی سنندح عبارتند از: گریان، پشت پا، هل گرتن، فتاح پاشایی، چه پی، زنگی، شه‌لان، سی‌جار، خانه‌میری.

لباس کردی

لباس کردی از زیباترین نوع پوشاک ایرانی است و این زیبایی در پوشاک زنان این منطقه از تجلی بیشتری برخوردار است. دامن‌های بلند و بعضاً پرچین پیراهن‌ها و رنگارنگی آن به همراه بخش‌های دیگر این پوشش هر بیننده‌ای را متقاعد می‌کند که به این زیبایی اعتراف نماید. همین امر باعث شده چند بار در جشنواره‌های محلی جهان به عنوان لباس زیبای برتر انتخاب شود. تکامل لباس کردی آن را کاملاً مناسب وضعیت اقلیمی این ناحیه نموده و شيوه‌ی نگرش آمیخته با احترام مردم به پوشش باعث حفظ و استفادهای آن تا امروز گردیده است و هنوز فاخرترین نوع لباس در بین مردها لباس‌ها و گروه‌های دستباف است، هرچند لباس کردی در نگاه اول یکسان به نظر می‌رسد؛ اما هر منطقه و ناحیه لباس خاص خود را دارد و از نوع پوشش می‌توان فهمید که شخص متعلق به کجاست. قابل ذکر است تنوع و هماهنگی زیورآلات سنتی در پوشاک زنان کرد زیبایی آن را دو چندان می‌نماید.

جشن‌ها و مراسم خاص


 مهم ترین و عمومی ترین جشنی که در میان مردم کردستان مرسوم است برگزاری جشن نوروز است. جشن نوروز در اقصی نقاط کردستان به صورت خودجوش همراه با مراسم رقص کردی و برپایی آتش برگزار می‌گردد. عید فطر و عید قربان نیز به عنوان اعیاد مذهبی دارای اهمیت خاص هستند، همچنین میلاد پیامبر اکرم نیز دارای جایگاه ویژه‌ای در میان مردم استان می‌باشد. علاوه بر اینها جشن معراج پیامبر و شب «برات» نیز جزو اعیاد این منطقه است از دیگر مراسمی که در میان مردم کردستان به ویژه منطقه‌ی اورامان از جایگاه خاصی برخوردار است، مراسمی تحت عنوان «زه‌ماون پیرشالیار» (عروسی پیر شالیار) می‌باشد. این مراسم در روستای هورامان تخت در هفته‌ی دوم بهمن ماه که مصادف با جشن سده است، طی مراحل و رسومات خاصی برگزار می‌گردد و ادامه‌ی آن در نیمه‌ی فصل بهار مصادف با ۱۵ اردیبهشت در محل آرامگاه پیر شالیار که در نزدیکی روستا می‌باشد تحت عنوان مراسم کومسای برگزار می‌شود. قابل ذکر است که بازدید از این مراسم در برنامه‌ی تورهای گردشگری استان گنجانده شده است. همچنین از دیگر اعیاد و جشن‌هایی که در منطقه هورامان برگزار می‌گردد برگزاری جشن نوروز در روز اول اسفند بویژه در روستای‌های دیوزناو و پالنگان می‌باشد که هم اکنون به علت اهمیت و عظمت برگزاری آن مورد توجه مردم استان و تورهای گردشگری قرار گرفته است.

از سایر مراسم مهم دیگری که از دیرباز با توجه به بافت اجتماعی- مذهبی مردم استان شکل گرفته است، مراسم ذکر و سماع دراویش به همراه انجام کارهای خارق العاده می‌باشد، این مراسم به صورت هفتگی در بیشتر تکایا و خانقاه‌های استان به صورت ثابت برگزار می‌گردد این مراسم معمولا پنجشنبه شب‌ها برگزار می‌گردد.

صنایع دستی

صنایع دستی به عنوان بخشی از میراث فرهنگی و به عنوان نمادی از نوع زندگی و فرهنگی یک جامعه همواره مورد توجه گردشگران معمولا بخش پایانی سفر گردشگران می‌باشد. خوشبختانه به علت ویژگی زندگی سنتی در بسیاری از نقاط استان کردستان و عدم استیلای بخش صنعتی، هنوز صنایع دستی استان از لحاظ کیفیت و گستردگی در سلح کشور مطرح می‌باشد به گونه‌ای که فرش و گلیم کردستان به همراه محصولات نازک کاری چوب مانند تخته نرد و شطرنج شهرت جهانی پیدا کرده است و بیشتر مسافران و گردشگرانی که به کردستان سفر می‌نمایند حتماً از محصولات نازک کاری و فرش و گلیم کردستان خرید می‌نمایند. مهم ترین صنایع دستی استان عبارتند از:

قالی و گلیم

استفاده از رنگ گیاهی، خامه طبیعی ترکیب نقش و اصالت طرح، موجب برتری کیفیت قالی و گلیم استان کردستان شده است. شهر سنندج و بیجار مهمترین مراکز تولید گلیم و قالی می‌باشند. شهرت جهانی فرش سنندج و اعتبار آن در میان بازار جهانی موجب شده که در دایره المعارف بریتانیکا که از معتبرترین دایره المعارف‌های بین المللی است واژه‌ی «سنه» با همان سنندج را به نام نوعی قالی معروف ترجمه نموده اند.

تاریخچه گلیم بافی در سنندج


 سنه که اکنون به سنندج شهرت دارد و مرکز استان کردستان است نام خود را به دسته‌ای از گلیم‌های ظریف بافت قرون 18 و 19 و اوایل قرن ۲۰ داده است. در ایران چندین نوع بافت گلیم داریم که مشهورترین و پر استفاده تربن آن نوع چاکدار است بافت چاکدار موجب ایجاد ظریف ترین بافت گلیم می‌شود. نوعی گلیم که در سنندج بافته می‌شود دارای ویژگی منحصر بفرد این شهر است که از نوع بافت چاکدار است که بافتی منحنی دارد و نسبت به سایر مناطق در ارجحیت است چون در اکثر مناطق هندسی بافته می‌شود نقش‌ها اغلب شامل گل و بته و مو رونده و زنبور عسل است و در ترنج میانی دارای یک نفش جدولی و با مشبک است که در داخل هر یک از آنها دسنه گل‌های کوچکی 

معروف به طرح هراتی قرار دارد. طرح‌های گل وبته‌ای زیبا از قلاب دوزی‌ها وزری‌های دوره‌ی صفوی الهام گرفته و اغلب در کارگاه‌ها بخاطر تقاضاهای عالی پسند اهالی شهرها تولید شده است. اگر ایران به خاطر گلیم‌های سجاده‌ای معروف نیست در این مورد سنندج مستثنی است. گلیم‌های سجاده‌ای که در سنندج بافته می‌شود محراب پیاری شکل آنها ممتاز است. گلیم سنندج ارزش جهانی و واقعی آن توسط کلکسیونرها در مزایده‌های دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ شناخته شده است و بالاخره در سال‌های ۱۹۸۰ گليم سنه به اعتبار شایسته خود در دنیای غرب دست یافت. در گلیم سنندج نقوش متفاوتی است که هر کدام در کل نام ویژه‌ای دارد و اجزا آن نیز هر کدام دارای نامی هستند نقوش سنتی که در کردستان رایج بوده و هست عبارتند از ماهی در هم، گل چینی، گل میرزا علی، گل وکیلی، گل جرسه، گل فرنگ، گل و گلدان، گل چایی، دست و دلبر نقشه موسایی نقشه قفقاز، گل و طوطی بازو بند محرمات، قاب قرآن و در سال‌های اخیر نقشه‌های دیگری چون توت فرنگی، گل جرسه پیوندی در ردیف نقشه‌های سنتی قرار گرفته است.

قالی کردستان

همانند جای جای مهین عزیزمان ایران در کردستان قالی‌های ویژه و منحصر به فردی بافته می‌شود. قالی کردستان از معروفیت خاصی برخوردار است از قدیم الایام در این منطقه بافت قالی مرسوم بوده و طراحان و بافندگان بر همین اساس نقوش خاص خود را در منطقه خلق نمودند که به جرأت می‌توان گفت بسیاری از آنها شهرت جهانی یافته است مانند نقش ماهی در هم نقشه موسایی و کلاه فرهنگ، گل میرزاعلی منقش وکیلی، گل مبنا انواع جقه (جقه چار کی، جقه ریز، جقه زمردی، جقه توپی، جقه دو گره ای) گل همرو (گلابی).

محصولات نازک کاری


کردستان مهم ترین استان کشور از لحاظ تولید محصولات نازک کاری است. هنر نازک کاری ترکیب قطعات بسیار کوچک از انواع چوب‌های پرداخت شده‌ی طبیعی می‌باشد که با ظرافت خاصی در کنار هم قرار گرفته و موجب به وجود آمدن آثار بسیار ظریف چوبی همانند تخته نرد، قلمدان و سایر محصولات می‌گردد؛ علاوه بر نازک کاری اروسی سازی، منبت و معرق سنندج نیز از شهرت و اعتبار برخوردار است. قابل ذکر است آثار نفيس نازک کاری زنده یاد دکتر علی اکبر بهزادیان هم اکنون در موزه‌ی مردم شناسی خانه‌ی کرد سنندج نگهداری و مورد بازدید گردشگران قرار می‌گیرد.

نازک کاری با چوب


یکی از مهمترین صنایع دستی استان نازک کاری چوب است. پایه و اساس نازک کاری روکش کردن طرح‌ها و نقش‌های آماده شده از چوب‌های جنگلی وخوش نقش بر اساس طرح از قبل تعیین شده است. شهر سنندج از مراکز مهم نازک کاری ایران و بلکه دنیا است.

اندیشه سالم مهارت، ظرافت و زیبایی، ابتکار و سلیقه در نازک کاری سنندج حرف اول را می‌زند. گره‌های گردو و سنجد که بسیار زیبا و پر نقش اند در دستان ماهر وبا ذوق هنرمندان سنندجی به هر صورت مشکلی که بخواهند در می‌آید؛ علاوه بر مهارت استاد کاران سنندجی، تنوع و زیبایی گره‌های گردو سنجد باعث زیبایی دو چندان این محصولات شده است نازک کاری در سنندج حدود یک قرن ونیم سابقه دارد و به گفته استاد کاران نازک کار بانی و بنیانگذار این هنر زیبا در سنندج استاد نعمت الله نعمتیان پدر مرحوم استاد حاج مجید نعمتیان بوده است.

جولایی (نساجی سنتی)

 کارگاه‌های تولید پارچه لباس کردی مردانه به جولایی معروف می‌باشند. عرض این پارچه‌ها ۱۲ سانتی متر و در حدود ۲۱ متر طول دارند محصولاتی مانند موج با رختخواب پیچ و جانماز حاصل کار جولاها می‌باشد که به صورت سنتی تهیه و به بازار عرضه می‌گردد.

کلاش

در مناطق کردنشین نوعی گیوه به نام «کلاش» تولید می‌شود که هماهنگی زیبایی با لباس کردی دارد. رویه‌ی این کفش از نخ پنبه‌ای بافته شده و زیرهی آن از پارچه‌ی فشرده شده است، به همین دلیل كلاش کفشی سبک، نرم، قابل انعطاف و متناسب با محیط کوهستانی می‌باشد. تولید کلاش در اصل مختص به اورامان بوده ولی اکنون در تمام شهرهای استان تولید می‌شود.

ساخت ابزار و آلات موسیقی


پیشرفت ساخت صنایع دستی چوبی به علت وجود چوب درختان جنگلی مرغوب و استعداد فراوان در زمینه تعلیم و بادگیری موسیقی موجب تبدیل شدن استان کردستان به یکی از مناطق عرضه وسایل موسیقی به ویژه موسینی سنتی شده است که نمونه آن ساخت دف، دیوان، تار، سه تار، ویلن، قانون و سنتور می‌باشد.

انواع دست بافته‌های سنتی

علاوه بر گلیم، جاجیم، پلاس، جوراب شالكاله (مچ بند). دو نوع کلاه. نوعی پک، دستکش، خورجین، منرش پای پوش (کلاش)، جل اسب و افسار دست افسار و طناب، تور و نوار بافته می‌شود این بافت‌ها عموماً از پشم و بعضاً از موی بز بوده است.

موج بافی


موج یا رختخواب پیچ بیشتر در مناطق روستایی و کمابیش در مناطق شهری مورد استفاده است. از موج در ماه‌های سرد سال به عنوان روانداز استفاده می‌شود. از این پارچه برای پوشش تزیینی کرسی نیز به کار می‌رود و گاه آن را به عنوان پرده به در می‌آویزند و در مناطق سردتر از آن برای جلوگیری از ورود سرما به داخل اتاق استفاده می‌شود ماده اصلی تشکیل دهنده موج پشم است. طول بک موج معمولا 25/2 متر است و عرض آن را چهار تخته باریک تشکیل می‌دهد. این چهار تخته به عرض 5/9 متر یکجا به دستگاه موج بافی بسته می‌شود.

طرح‌های موج از اصالت و خصوصیات محلی برخوردار بوده و شامل: کشکولی، پر طاووسی، چهار خانه، سیاه و سفید، تخت قرمز، شمشیری، حوض، دعا، محرار، چخماق، گل، کله کبکی، شانه، گنجشک، انگور (گل کله)، پروانه بز کوهی پرنده قیچی، درخت و ماهی، ترنج‌دار، گنبدی، برگ بیدی، چشم بلبل (چشم خروسی بازو بنده دوکلکانه خربزه‌ای (سیخی باف). صنعت موج بافی در اورامانات سابقه قابل توجهی دارد و موج بافان اغلب باخود اورامی هستند با استاد کاران اورامی داشته اند به همین دلیل یکی از نقش‌های معروف موج، نقش اورامی است.

جانماز یا سجاده بافی


جانماز با سجاده یکی دیگر از محصولات تولیدی کارگاه موج بافی است. جانماز زیر اندازی کوچک در ابعاد ۵۰×۱۰۰ سانتی متر و از دو تخته تشکیل می‌شود. جانماز زیر اندازی برای ادای نماز است که همیشه باید پاک و منزه نگه داشته شود؛ لذا پس از ادای نماز جمع می‌شود. رنگ آمیزی و نقش پردازی جانماز متاثر از جنبه معنوی کاربرد آن است در طرح‌های جانماز حتی در نمونه‌های قدیمی آن به ندرت نگاره‌های حیوانی دیده می‌شود.

پولک دوزی

اغلب زنان و دختران جوان کرد با این هنر آشنایی دارند و در روستاهای اطراف سنندج و سقز و مریوان به این کار اشتغل دارند و در اوقات فراغت خود با تهیه انواع پارچه و استفاده از پولک منجوق و نخ اقدام به تهیه محصولاتی نظیر جلیقه کمربند و کلاه می‌نمایند.

زیورآلات سنتی

زیورالات محلی در کردستان سابقه دیرینه دارد و هنرمندان سنندجی از دیر باز از قراضه‌های مس، برنزه، ورشو و غيره انواع زیورآلات را که عموماً طرح وشكل محلی دارند. تولید می‌کنند محصولات محلی شامل انواع گردنبند دستبنده مربنده سبنه ربز، النگو. انگشتر، گوشواره و در اشکال مختلف تهیه می‌گردد.

سفالگری

در روستاهای اطراف سنندج و سقز تهیه انواع ظروف سفالی بوسیله زنان مرسوم بوده و در حال حاضر نیز بطور پراکنده سفالگری و ابتدایی بدون چرخ سفال گری بصورت فتیله‌ای و نواری ظروفی که اغلب کوزه‌های بزرگ و کوزه‌های نان پزی و جنبه مصرف محلی دارند می‌سازند و در کوزه‌های ساده که بصورت چاهی در زمین حفر می‌شود به وسیله چوب و سوخت حیوانی (پهن) را حرارت داده و می‌پزند.

اروسی سازی و گره چینی 

قدیمی ترین آثار بدست آمده در کردستان مربوط به موزه سنندج که متعلق به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره جار می‌باشد که زمان ساخت آنرا به ملالطف اله شیخ الاسلام از والیان وقت نسبت می‌دهند و نیز اروسی‌ها و پنجره‌های عمارت سرو آباد که به فرمان خسرو خان اردلان ولی منطقه ولد فتحعلی شاه و در زمان حکومت این پادشاه ساخته شده است و پنجره‌های منزل آصف که مربوط به اواخر دوره قاجارست حکایت از این دارد که مقدمه و سر منشاء نازک کاری منبت و غیره و ... گره و اروسی سازی است. چرا که انسان سازنده این آثار بنیان گذاران حرفه نازک کاری نیز می‌باشند از خصوصیات چشمگیر اروسی وپنجره‌های مشبک عمارت باقی ماده در سنندج وجود اروسی‌های با طرح هندسی و اسلیمی است که تواماً با هم کار شده اند و نوع بکار رفته در آنها نیز عموماً گره‌های هشت دوازده و شانزده هستند. مرکز خرید محصولات صنایع دستی استان در شهر سنندح عمدتاً در خیابان شهدای جنوبی جنب پارک شهدا قرار گرفته است.

شیرینی و سوغات

کردستان نیز همانند سایر مناطق کشور دارای شیرینی‌های خاص و سایر خوراکی‌هایی که مجموعاً سوغات استان را تشکیل می‌دهند. مهمترین شیرینی که خاص شهر سنندج است، شیرینی کنجد می‌باشد. این شیرینی در دو نوع «شکری» و «گزانگبین»، در محل‌های فروش عرضه می‌گردد. از سایر شیرینی‌ها می‌توان به نان برنجی، بادام سوخته و نوعی باسلوق اشاره کرد که معمولا توسط گردشگران به عنوان سوغاتی خریده می‌شود. نوعی شیرینی به نام «کماج»، و نوعی حلوا سوهانی از شیرینی‌های محلی شهرستان بیجار محسوب می‌گردد. انواع تخمه بوداده آفتابگردان از سوغاتی‌های شهرستان سقز محسوب می‌شود. همچنین به علت وضعیت جغرافیایی و کوهستانی کردستان خشکبار به عنوان سوغات در تمام شهرستان استان عرضه می‌گردد، به ویژه در شهر بانه نوعی مویز سیاه که شربت آن بسیار مقوی و مغزی می‌باشد در آبمیوه فروشی‌ها عرضه می‌شود. مرکز خرید شیرینی و سوغات استان در شهر سنندج عمدتاً در خیابان فردوسی روبروی سینما بهمن قرار گرفته است.

جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی استان کردستان

شهر سنندج مرکز استان کردستان در فاصله 512 کیلومتری جنوب غربی تهران قرار گرفته است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۴۸۰ متر است. شهر سنندج در سال ۱۰۴۶ ه.ق در زمان حکومت سلسله‌ی صفویه و در دوران شاه صفی و توسط سلیمان خان اردلان بنا نهاده شد. نام سنندج معرب «سنه دژ» است که هم اکنون نیز مردم مناطق کردنشین سنندج را سنه می‌نامند. سنندج به علت مرکزیت در گذشته، دارای مساجد، ابنیه و عمارات و بازار قدیمی می‌باشد که هم اکنون بیشترین تعداد جاذبه‌های این شهر را تشکیل می‌دهد.

مهم ترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی 

مسجد جامع سنندج (مسجد دارالاحسان)

 این مسجد در ضلع شمالی خیابان امام خمینی قرار گرفته است. بر اساس مدارک موجود، زمان احداث مسجد مربوط به دوره‌ی قاجار بوده و به دستور امان الله خان والی کردستان در سال ۱۲۲۸ هجری قمری ساخته شده است. این مسجد در ایوانی است با یک حیاط مرکزی که در پیرامون آن ۱۲ حجره برای طلاب علوم دینی ساخته شد است. مسجد دارای شبستانی بزرگ با ۲۴ ستون است و اطراف شبستان و سر ستون‌ها با آیات کلام الله مجید مزین شده است. برای تزیین دیوارهای مسجد از کاشی‌های هفت رنگ استفاده شده و در ازارهای آن سنگ مرمر به که رفته است.

مجموعه پارک تفریحی آبیدر


 این مجموعه در غرب سنندج و در انتهای خیابان آبیدر قرار دارد. شهر سنندج از فراز این کوه چشم انداز بسیار زیبایی دارد. چندین باغ و چشمه‌ی طبیعی در این کوه وجود دارد، یکی از بزرگترین باغ‌های این مجموعه به امیریه است که بزرگترین سینمای روباز (تابستانی) کشور و خاورمیانه در این باغ جای گرفته است. این مجموعه قدیم الایام تفرجگاه مردم سنندج بوده و کوه آبیدر دارای محبوبیت خاصی در میان مردم است بازار سنندج این بازار در دو طرف خیابان انقلاب قرار گرفته و در سال ۱۰۴۶مق همزمان با مرکزیت بافتن شهر سنندج به عنوان مرکز حکومت اردلان‌ها ساخته شده است. پلان این بازار به صورت مستطیل بزرگی است که در اثر خیابان کشی دور حکومت پهلوی به دو بخش تقسیم شده و بخش شمالی آن بازار سنندجی و بخش جنوبی آن بازار آصف نام گرفت است. با وجود مراکز خرید جدید. این بازار همچنان موقعیت و ارزش خود را از لحاظ تجاری حفظ نموده است.

خانه کرد (عمارت آصف) 

خانه کرد. موزه مردم شناسی مناطق کردنشین و بزرگترین موزه مردم شناسی مربوط به یک قوم در کشور ایران است که در عمارت آصف واقع در خیابان امام خمینی (ره) شهر سنندج واقع شده است و این عمارت یکی از بزرگترین عمارت‌های اعیانی شهر است که دارای ارزش‌های ویژه معماری از لحاظ آجرکاری و گچ بری و اروسی سازی است و حمام آن زیباترین حمام خصوصی در بین حمام‌های این شهر می‌باشد. بنای اولیه این عمارت مربوط به دوره‌ی صفویه بوده و در دوره‌های قاجار و پهلوی تکمیل تر شده است.

موزه‌ی سنندج

این موزه در خیابان امام، کوچه حبیبی و در بخش بیرونی عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام (که امروزه به خانه سالار سعید مشهور است) قرار دارد و در آن آثار و اشیاء تاریخی کشف شده از استان و سایر نقاط ایران به نمایش گذاشته شده است. اروسی موزه سنندج یکی از نمونه‌های بی نظیر هنر اروسی سازی و کار استادکاران سنندجی می‌باشد عمارت ملا لطف الله از بناهای باقیمانده دوره‌ی قاجار است.

عمارت خسروآباد

این عمارت در بلوار خسروآباد (شبلی) قرار دارد. عمارت در نوع خود بی نظیر بوده و سال‌ها مرکز حکومت حکام اردلان به ویژه خسروخان بوده است. مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر دو بخش اصلی یعنی قصر سلطنتی با ورودی ستون‌دار در بخش غربی و ساختمان‌های شرقی باغلام گردش‌ها و ایوان ستون‌دار مشرف بر صحن عمارت و فنات بیرونی بنا دارای فضاهای دیگری چون حمام، اتاق قاپ چیان و خدمتکاران است. تزبینت معماری این بنا شامل گچبری، آجرکاری، اروسی‌های زیبا و حوض چلیپا شکل داخل عمارت است.

عمارت وكیل

این مجموعه بزرگ در خیابان کشاورز واقع شده است و شامل سه حیاط با عمارت‌های مربوطه وبک حمام خصوصی در داخل مجموعه و یک حمام عمومی در خارج آن است. بخش اصلی عمارت وکیل در دوران زندیه ساخته شده و بخش‌های دیگران متعلق به دوره‌های قاجار است. مجموعه دارای تزییناتی چون آجرکاری‌های زیبا و اروسی‌های پرکار است و حیاط مرکزی دارای سقف شیروانی با طرح کلاه فرنگی است.

عمارت مشیر دیوان

 این عمارت در خیابان شهدا قرار دارد و شامل هفت حیاط با فضاهای مرتبط است و یک حمام خصوصی در داخل مجموعه دارد. هریک از حیاط‌ها نیز دارای آبنما می‌باشند. عمارت توسط میرزا یوسف مشیردیوان در دوره‌ی قاجار ساخته شده است و زیباترین ایران با طرح کلاه فرنگ در سنندج متعلق به این بنا است. در این عمارت نیز از اروسی‌های پرکاره تزیینات آجری، کاربندی‌ها و گچبری جهت تزیین استفاده شده است.

خانه صنایع دستی کردستان (عمارت حبیبی)

 خانه صنایع دستی کردستان در سال ۱۳۹۳ در عمارت حبیبی با هدف حمایت از تولیدکنندگان شاخص و ترویج صنایع دستی استان کردستان ایجاد گردیده شد. این خانه در بافت تاریخی سنندج هم جوار موزه باستان شناسی سنندج در خیابان امام، کوچه حبیبی واقع شده است . در این مجموعه کارگاه‌های هنرهای سنتی و صنایع دستی اعم از نگارگری و تذهیب و هنرهای چوبی، سازسازی سنتی، دف سازی، ارسی سازی و گره چینی، مصنوعات چوبی، وندی سازی و ... فعال بوده و پذیرای بازدید کنندگان و گردشگران به منظور آشنایی با شیوه‌های ساخت و تولید این صنایع دستی بومی و اصیل کردستان می‌باشد.

حمام تاریخی عبدالخالق (نمایشگاه و فروشگاه صنایع دستی)

این حمام تاریخی در راستای معرفی صنایع دستی کردستان و ایجاد مرکزی برای فروش و نمایش دائمی آن با همکاری اتحادیه تعاونی‌های صنایع دستی استان با توجه به قرار گیری در بافت قدیم سنندج و مجاورت در ضلع شرقی بازار قدیمی سنندج در خیابان انقلاب (سیروس سابق) تجدید بنا و مرمت شده است . دسترسی به این سایت از طریق چهار راه انقلاب، خیابان ۲۸ دی کوچه حمام امکان پذیر می‌باشد. در این نمایشگاه هنرمندان صنایع دستی ضمن فعاليت و تولید محصولات بومی استان و امکان خرید تولیدات خود را در قسمت فروش نمایشگاه برای گردشگران و بازدیدکنندگان فراهم نموده‌اند. قابل ذکر است تاریخ ساخت بنا مربوط به دوره قاجاریه و معماری بومی توسط استادکاران و معماران سنندجی ساخته شده و در حال حاضر دومین حمام بزرگ قدیمی شهر سنندج می‌باشد.

خانه زیور و آبگینه کردستان


خانه زیور و آبگین کردستان در سال ۱۳۹۲ در خانه امین السلام با هدف ایجاد زیرساختهای حمایت از فارغ التحصیلان صنایع دستی و رهیافتی به رویکردهای نوین طراحی و تولید، همگام با هنرهای روز صنایع دستی ایجاد شده است . این خانه در بافت تاریخی سنندج در بلوار کردستان روبروی کوچه حبیبی واقع شده است. این مجموعه شامل کارگاه‌های آبگینه (همجوشی شیشه)، زیورآلات سنتی و نگارخانه آثار هنری بوده که پذیرای گردشگران و دانشجویان و علاقه مندان به منظور انجام کارهای پژوهشی و آشنایی با شیوه‌های تولید می‌باشد.

حمام خان

این حمام در ضلع شمالی بازار قدیمی سنندج در خیابان انقلاب واقع است. تزیینات آهک بری داخل حمام و نقوش موجود بر روی دیوار آن در نوع خود بی نظیر و جالب می‌باشد. حمام در سال ۱۲۲۰ه. ق به دستور امان الله خان اردلان ساخته شده و در بین حمام‌های قدیمی استان بزرگترین و زیباترین حمام شهر است.

 امامزاده‌هاجر خاتون 

این امامزاده در خیابان صلاح الدین ایوبی در محله‌ی قدیمی سرتپوله واقع است. براساس روایات موجود این امامزاده شریفه، خواهر امام رضا(ع) است که در سفر آن بزرگوار به خراسان، در کردستان رحلت نموده و در این مکان به خاک سپرده شده است. در مجاور این امامزاده، مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج نیز قرار دارد.

 امامزاده پیرعمر 

این امامزاده در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی واقع شده و تاریخ ساخت آن ۱۰۴۶هق می‌باشد. امامزاده پیرعمر را پسر بلافصل حضرت علی(ع) می‌دانند. بنای آرامگاه شامل تزیینات آجری، گچبری و اروسی‌های زیبا است.

 امامزاده پیرمحمد 

این بقعه در میدان نبوت سنندج بر بالای تپه‌ای که قبرستان قدیمی شهر واقع شده است قرار دارد. این بنا محل دفن امامزاده محمد بن يحيی مشهور به پیر محمد است.

 قرآن نگل


در ۶۵ کیلومتری غرب سنندج در مسیر جاده‌ی سنندج- مریوان، در داخل مسجد روستای نگل، قرآنی خطی از دوران گذشته وجود دارد که بنا به اعتقادات مردم یکی از چهار قرآن خطی است که در زمان خلیفه‌ی سوم به رشته‌ی تحریر درآمده و به چهار اقلیم دنیا فرستاده شده است. قطع قرآن رحلی بزرگ، جلد آن چرمی و صفحات کاغذی ضخیم آن به علت تشابهی که با پوست دارد بین مردم به پوست آهو شهرت یافته است، خط قرآن کوفی و دارای نقطه و اعراب و در قسمتی از شماره آیات طلاکاری شده و مزین به نقوش گیاهی می‌باشد. تاریخ تحریر قرآن با توجه به شیوه خط و تزیینات مربوط به اواخر قرن چهارم هجری است. این قرآن در بین مردم جایگاه والایی داشته و همه روزه عده کثیری از نقاط دور و نزدیک برای زیارت آن به این روستا می‌آیند.

مراسم عرفانی

  از دیگر جاذبه‌های شهر سنندج مراسم عرفانی دراویش است که به صورت هفتگی در برخی از تکایا اجرا می‌گردد و گردشگران بسیاری از این مراسم دیدن می‌نمایند. در استان کردستان دو فرقه عمده تصوف وجود دارد: طریقه‌ی قادریه: پیروان این طریقه مردان شیخ عبدالقادر گیلانی هستند که درک حقیقت و وصول به حق را در قیل و قال می‌دانند و در حالت سماع، دف زنان به عالم جذبه می‌روند و هر بیننده‌ای را شیدای خود می‌کنند. طریقه‌ی نقشبنديه: مؤسس این طریقت خواجه بزرگ مولانا بهاء الدین محمد نقشبندیه بخارایی است و پیروان او وصول به حق را در تفکر و سکوت می‌دانند.

شهرستان بانه (مرکز گردشگری خرید)


این شهرستان در شمال غربی استان و شهر بانه در فاصله ۲۴۲ کیلومتری سنندج و در مجاورت مرز عراق قرار گرفته است. بانه شهری کوهستانی با متوسط بارندگی ۷۵۰ میلی متر در سال، با جنگل‌های زیبا و کوه نمادین آربابا از مهم ترین مناطق گردشگری استان می‌باشد، این شهرستان در سال‌های اخیر به مهم ترین کانون تجاری استان تبدیل شده و اخیراً بیشترین تعداد گردشگر استان را به علت وجود مراکز و بازارهای خرید کالاهای ارزان طبیعت سرسبز و توسعه‌ی مراکز اقامتی و پذیرایی و مهمان نوازی مردم منطقه را به خود اختصاص داده است.

مهم ترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی

 پارک کوهستانی دوکانان و پیرمراد

این دو پارک در مجاورت هم و در دامنه کوه آربابا با چشم اندازی بسیار زیبا به شهر بانه قرار گرفته اند، زیارتگاه پیرمراد به عنوان جاذبه‌ی زیارتی که مورد احترام مردم بانه است در داخل این مجموعه قرار دارد. بیشتر مسافرانی که قصد استراحت در دامان طبیعت را دارند به علت وجود امکانات لازم در دامنه‌ی کوه زیبای آربابا در این دو پارک کوهستانی توقف می‌نمایند.

دریاچه سد بانه


 این دریاچه‌ی کوچک به علت قرارگیری در مسیر جاده‌ی سقز به بانه زیبایی خاصی به منطقه داده است به ویژه این که منظره زیبای آن از فراز گردنه‌ی خان نمایان می‌گردد. این دریاچه به علت موقعیت ممتاز آن (۱۰ کیلومتری شهر بانه) و پوشش جنگلی اطرافش یکی از مکان‌های عمده جذب و استراحت گردشگران می‌باشد.

تفرجگاه سورین

 این تفرجگاه در ۱۲ کیلومتری جنوب شرقی بانه و در مسیر جاده بانه به مریوان قرار گرفته است، این منطقه از لحاظ پوشش جنگلی پر تراکم ترین نقطه شهرستان بانه است که در دو طرف جاده ارتفاعات را پوشانده و منظره زیبایی از کوه و جنگل را به وجود آورده است، همچنین مسجد قدیمی و زیارتگاه سورین در این تفرجگاه قرار دارد.

روستا و غار شوی

این روستا به علت چشم انداز زیبای کوه، جنگل و رودخانه، معماری ویژه و همچنین قلعه و سد باستانی آن یکی از مقاصد گردشگران محسوب می‌گردد در کنار این روستا غار مشهوری قرار گرفته است که طول آن ۲۶۷ متر بوده و در انتهای آن دریاچه کوچکی وجود دارد. بازدید از این غار در حال حاضر فقط با امکانات فنی میسر است و در آینده برای بازدید عموم آماده خواهد بود.

روستای نجنه عليا


روستای نجنه علیا یکی از روستاهای هدف گردشگری می‌باشد که در فاصله ۳۸ کیلومتری جاده بانه به سردشت در محیطی جنگلی و کوهستانی قرار گرفته است، اهمیت این روستا به جز محیط طبیعی، بکر و زیبای آن در فراوانی چشمه سارها، وجود فران قدیمی در مسجد تاریخی آن و مجتمع شیلات کوچکی در روستا است که ماهی‌های آن طعم بسیار لذیذی داشته و در همان محل ارایه می‌گردد. همچنین وجود هک باب هتل یک ستاره مشکل اقامت گردشگران را مرتفع ساخته است.

شهرستان سقز

این شهرستان در شمال غربی سنندج و هم مرز با استان آذربایجان غربی است. ریشه کلمه سقز (ساکز) می‌باشد که به فوم سکاها نسبت داده می‌شود. این شهر یکی از شهرهای باستانی استان است که در طول تاریخ پیوسته در معرض حملات دولت آشور و روم باستان بوده و بیشتر آثار آن در زیر خاک مدفون می‌باشد.

 مهم ترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی 

قلعه‌ی باستانی زیویه


 قلعه (کاخ دژ) باستانی زیویه به روی یکی از کودهای نسبتاً مرتفع در ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر سقز در روستای زیویه واقع شده و حدود ۷۰۰ سال پیش از میلاد، در دوره‌ی حکومت اقوام ماد و مانایی ساخته شده است. زیویه هم از نظر معماری و هم از نظر آثار هنری یکی از شاخص ترین و با ارزش ترین مکان‌های دوره‌ی تاریخی محسوب می‌گردد. طی چند فصل کاوش‌های علمی و باستان شناسی که سال ۱۳۵۴ تا سال ۱۳۸۰ ادامه یافت نتایج قابل توجهی در زمینه‌ی شناخت معماری آن به دست آمد از جمله اشیاء به دست آمده در این کاوش‌ها، قطعات عاج منفوش بود که نفوش حیوانی و صحنه‌ی شکار اساطیر روی آن حک شده و از ارزش ویژه‌ای برخوردار هستند. این قلعه‌ی عظیم شامل سالن‌ها، حیاط‌ها، اتاق‌های متعدد، تالار ستون دار، انبار غله ورودی اصلی با پلکان سنگی و سایر قسمت‌های مختلف است از مهم ترین اشیاء به دست آمده می‌توان به سر عقاب طلایی، گردنبند طلایی اشاره کرد که در موزه آثار ملی نگهداری می‌شود.

 مجموعه کاروانسرا و بازار قدیمی سقز

 این مجموعه در مرکز اصلی شهر شامل بقایایی از راسته بازار قدیمی سقز به جای مانده است، با توجه به احداث مراکز تجاری در مجاورت آن همچنان به عنوان یکی از مراکز تجاری اصلی شهر محسوب می‌گردد.

مسجد دو مناره


این مسجد در خیابان امام و در بافت قدیمی سقز واقع شده است. تاریخ دقیق ساخت آن مشخص نیست ولی اهالی محل ساخت آن را به شیخ حسن مولانا آباد از علمای سابق مذهبی منطقه نسبت میدهند که احتمال دارد در اواخر دوره‌ی افشاربه و اوایل زندیه ساخته شده باشد. مسجد دارای شبستانی به چهار ستون قطور چوبی به نشانه‌ی چهار خلفای اهل سنت است. در ضلع جنوب غربی ایوان ستون‌دار ساخته شده که فرم مخصوص مساجد منطقه‌ی کردستان را تداعی می‌کند. در بالای مسجد در مناره قرار دارد و به همین دلیل به مسجد دو مناره شهرت پیدا کرده است.

دریاچه سد شهید کاظمی (دریاچه زرینه رود)


  این دریاچه در ۶۲ کیلومتری شمال شهر سقز و بین شهرستان‌های سقز و بوکان قرار گرفته است و طول متوسط آن ۶ کیلومتر است آب دریاچه از رودهای زرینه رود، خورخوره، سیمینه رود و جم سقز تامین می‌شود این دریاچه از جاذبه‌های طبیعی استان محسوب می‌گردد. روستاهای اطراف دریاچه به ویژه روستای قلندر از روستاهای گردشگری محسوب می‌شود.

شهرستان بیجار

 شهرستان بیجار مرکز منطقه‌ی گروس در شمال شرقی استان و در مجاورت استان زنجان قرار گرفته است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۸۷۰ متر است و بعد از شهر زرینه از توابع شهرستان دیواندره و شهرکرد مرتفع ترین شهر ایران می‌باشد . این شهرستان دارای آب و هوای کوهستانی و زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل است . همچنین رودخانه‌ی قزل اوزن که شاخه‌ی اصلی سفیدرود محسوب می‌گردد در داخل این شهرستان جریان دارد.

مهمترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی

 مجموعه‌ی بازار و تیمچه‌ی حاج شهباز و امیر تومان


بازار بیجار در مرکز این شهر واقع شده و از بقایای بافت قدیمی شهر محسوب می‌گردد. این بازار شامل یک رسای شمالی جنوبی، تیمچه‌ای به نام حاج شهباز و سرایی به نام سرای امیر تومان است. اهمیت این بازار را از لحاظ بافت قدیمی آن محل خرید صنایع دستی سوغات محلی که معمولا مورد توجه گردشگران فرار می‌گیرد.

قلعه باستانی قم چقای


 این در بانکی در 45 کیلومتری شمل بیجار و در ۱۲ کیلومتری روستای فم جقای روی کوه بلندی قرار گرفته است. موقعیت طبیعی آن باعث شده که این قلعه از اهمیت و عظمت خاصی برخوردار باشد؛ زیرا که از یک سو به دریای عمیق و از سوی دیگر به هنگامي بار هولناک مشرف می‌باشد که رودخانه‌ای در خط القعر آن جاری است. در سمت شمالی آن که از ارتفاع کمتری برخوردار است. بقایای دیواری سریع و محکم از سنگ لاشه با ملات و برج‌های نیم استوانه‌ای قرار دارد. سایر آثار آن مانند تونل با پله و راهروی آب انبار حکایت از اهمیت این قلعه‌ی مهم در دوره‌های مختلف دارد. با توجه به بقایای حصار و دیوارهای قلعه، احتمالاً مربوط به دوره‌ی ساسانی باشد، عظمت و اهمیت قلعه در کنار دره‌ی عمیق و فرم خاص صخرهای آن و رودخانه‌ای که در قعر دره جاری می‌باشد هر بازدید کننده‌ای را متحیر و اعجاب همگان را در نوع معماری باشکوه آن برمی انگیزد.

منطقه‌ی حفاظت شده بیجار

این منطقه مهم ترین زیستگاه طبیعی استان است که با وسعتی معادل ۲۳۰۰۰ هکتار در شمال شرقی استان قرار گرفته است. این منطقه به دلیل قرار گرفتن در میان سلسله ارتفاعات و تحت تأثیر جریان‌های رطوبتی، از ریزش‌های جوی نسبتاً کافی برخوردار بوده و تعداد زیادی چشمه‌ی دایمی و فصلی در آن دیده میشود و از لحاظ حیات وحش غنی بوده و توده‌های مختلف پستانداران و پرندگان، خزندگان و انواع ماهی در این منطقه وجود دارد که از آن جمله می‌توان به قوچ و میش ارمنی، آهو، خرس قهوه ای، گراز، گربه‌ی وحشی، خرگوش و انواع پرندگان مانند حواصیل خاکستری، کبک، چکاوک و جانداران آبی مانند سگ آبی، عروس ماهی و سیاه ماهی اشاره نمود.

صنایع دستی و سوغات و شیرینی

 صنایع دستی عمده بیجار قالی، قالیچه و گلیم می‌باشد. تعداد زیادی از قالی‌های قدیمی کردستان که هم اینک در موزه‌های بزرگ فرش در داخل و خارج کشور نگهداری می‌گردند از قالی‌های بافت بیجار هستند. گلیم بیجار با توجه به ترکیب نقش و رنگ، حجم کم و قیمت مناسب آن به عنوان بهترین و ماندگارترین سوغات برای گردشگران سفارش می‌گردد. همچنین شیرینی بیجار شامل نان شیرمال و حلوای سوهانی از دیگر سوغات این شهر محسوب می‌شوند.

ارتفاعات


 مهم ترین ارتفاعات شهرستان بیجار که از لحاظ طبیعت گردی و کوهپیمایی اهمیت دارند عبارتند از: کوههای شمال بیجار با ارتفاع بیش از ۳۰۰۰ متر شامل قله‌های شاه نشین، امام زاده ایوب انصاری و زرنیخ، کوههای مرکزی شامل سرقيصه، نقاره کوب، پنجه علی، تماشا، حمزه عرب و چنگ الماس و کوههای جنوبی که قله‌ی زیره مهم ترین آنها است.

 سایر جاذبه‌های گردشگری بیجار

- پیست اسکی روی برف شهر بیجار

- مجموعه‌ی پل، قلعه و روستای تاریخی صلوات آباد (۱۵ کیلومتری جادهی بیجار به تکاب)

- روستا و مسجد تاریخی خسروآباد در روستای خسروآباد در مسیر جاده بیجار به قروه

- امامزاده عقیل نزدیک شهر حسن آباد یاسوکند مربوط به دوره‌ی ایلخانی

- برج اشقون بابا

- برج اوچ گنبدخان در فاصله‌ی ۷۵ کیلومتری شمال غرب شهر بیجار در روستایی به همین نام قرار گرفته و مربوط به دوره‌ی صفویه می‌باشد.

- برج پنگی ارخ در روستایی به همین نام در ۶۳ کیلومتری شمال شهر بیجار و احتمالاً مربوط به دوره‌ی صفویه می‌باشد.

- پل قجور، این پل بر روی رودخانه‌ی قزل اوزن نزدیک روستای قجور و در مسیر جاده‌ی کاروان رو زنجان

- بیجار واقع شده است. این پل مرتفع ترین پل استان به شمار می‌رود.

- بقعه پیر خضر که در روستای پیرخضر در ۲ کیلومتری بیجار بقعه‌ای به همین نام وجود دارد که مدفن یکی از عرفای منطقه است و قدمت آن مربوط به دوره‌ی صفویه می‌باشد.

 - مقبره‌ی شیخ فاضل گروسی که در شهر بیجار قرار گرفته است

شهرستان دیواندره

 شهر دیواندره مرکز شهرستان دیواندره در فاصله ۹۹ کیلومتری شمال سنندج و در مسیر جاده‌ی سنندج به سقز قرار گرفته است. شهر دیواندره امروزی در دو دهه‌ی قبل به شهرستان تبدیل شده است. قسمت وسیعی از این شهرستان را دشت مرتفع اوباتو فرا گرفته، ارتفاع این دشت از سطح دریا ۲۲۰۰ متر است. که شهر زرینه با ارتفاع ۲۱۴۲ متر از سطح دریا مرتفع ترین شهر ایران واقع شده است.

مهم ترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی

غار باستانی کرفتو

این غار در ۶۷ کیلومتری شمال شهر دیواندره قرار گرفته است. غار کرفتو جزو زیباترین و با اهمیت ترین غارهای طبیعی و دست ساز ایران محسوب می‌شود که در ادوار مختلف مورد استفاده و سکونت انسان بوده و طی این دوره‌ها جهت سکونت تغییر حالت داده و فضاهایی به صورت معماری و صخرهای در ۴ طبقه و در دل کوه حفر شده است، به دلیل وجود کتیبه‌ای یونانی بر سر درب یکی از اتاق‌های طبقه سوم از آن به عنوان معبد هراکلس (هرکول) نام می‌برند. ستون فقرات غار ۷۵۰ متر طول دارد و درون غار فضاها و راهروها و دالان‌های متعددی را به وجود آورده اند که در میان غارهای دست کن انسان از معماری کاملی برخوردار است. این غار مهم ترین جاذبه‌ی تاریخی قابل بازدید استان می‌باشد که موقعیت کم نظیر آن در مجاورت سایر سایت‌های تاریخی مانند قلعه‌ی باستانی زیویه و مجموعه‌ی تاریخی تخت سلیمان موجب شده است که این اثر مورد توجه و بازدید گردشگران قرار گیرد. در این مجموعه تسهیلاتی مانند پارکینگ، سکوهای استراحت، سرویس بهداشتی، پایگاه پژوهشی میراث فرهنگی و سایت اطلاع رسانی گردشگران وجود دارد.

 کوهستان چلچمه

 این کوه در فاصله‌ی ۶۴ کیلومتری غرب شهرستان دیواندره قرار گرفته است روستای «بسته محل تجمع کوهنوردان در دامنه این کوه قرار گرفته است قله‌ی بلند این کوه شاهنشین نام داشت و ارتفاع آن ۳۱۷۳ متر می‌باشد در مسیر صعود به این کوهستان چندین آبشار زیبا به همراه چشمه‌های بیشمار و رودخانه‌های کوچک وجود دارد که مناظر بسیار بدیعی را به وجود آورده‌اند. رودخانه‌ی قزل اوزن از این کوه سرچشمه می‌گیرد. این کوهستان محل رشد گیاهان دارویی و غذایی و قارچ‌های خوراکی می‌باشد و هر ساله تعداد زیادی از گروه‌های کوهنوردی به این کوه صعود می‌نمایند.

شهر زرینه

 این شهر به علت ارتفاع زیاد آن (۲۱۴۳ متر) در حال حاضر مرتفع ترین شهر ایران است که با وجود یک باب چشمه آب معدنی با خواص درمانی در حاشیه شمال غربی شهر بر اعتبار آن افزوده است.

منطقی شکار ممنوع زرینه اوباتو


 این منطقه به مساحت ۲۴۰۰۰ هکتار در ۱۶ کیلومتری شمال دیواندره زیستگاه مناسبی جهت گونه پرنده‌ی حمایت شده و رو به انقراض میش مرغ می‌باشد.

شهرستان سروآباد 

این شهرستان در فاصله ۱۲ کیلومتری غرب سنندج و در همسایگی شهرستان مریوان قرار دارد. سروآباد تا سال ۱۳۸۲ یکی از بخش‌های مریوان بوده و در این سال از شهرستان مریوان مجزا و منقل شده است. سروآباد مهمترین منطقه استان از لحاظ اهمیت و تعدد جاذبه‌های طبیعی است. قسمت اعظم منطقه اورامان که دارای ارزش تاریخی، فرهنگی و طبیعی قابل توجهی است در این شهرستان واقع شده است.

مهمترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی

 تفرجگاه دزلی و درکی


 دزلی و درکی شام دو روستای سرسبز و زیبای کوهستانی می‌باشد که در فاصله ۳۰ و ۳۵ کیلومتری سروآباد قرار گرفته‌اند. جاده دسترسی به این تفرجگاه آسفالت بوده و مسیر آن به عنوان ورود به منطقه اصلی اورامان از اهمیت خاصی برخوردار است. در فصل بهار به علت روحیه‌ی شاد مردم منطقه گروه‌های موسیقی و رقص کردی بسیاری به صورت خودجوش در این مکان برنامه اجرا می‌نمایند که دیدن آن در کنار مردمی که در دامن طبیعت لباس‌های محلی زیبا پوشیده اند خالی از لطف نیست بازدید از این منطقه در برنامه‌ی تمامی تورهای استان گنجانده شده است.

چشمه آب معدنی بل


در منطقه‌ی اورامان در مرز استان کردستان و کرمانشاه و در فاصله بین روستای ناو از استان کردستان و روستای هجیج از استان کرمانشاه و در کنار رودخانه‌ی خروشان سیروان چشمه با آبشار معدنی «بل» قرار گرفته است. این چشمه از لحاظ شرب و داشتن املاح معدنی بسیار مشهور بوده به طوری که در کنار آن ۲ واحد کارخانه تولید آب معدنی احداث شده است. چشمه آب معدنی بل به علت قرارگیری در مسیر جاده‌ی اورامان و رودخانه سیروان و هم چنین نزدیکی به روستای شگفت انگیز هجیج از جمله جاذبه‌های گردشگری استان است.

رودخانه سیروان

  این رودخانه در جنوب غربی استان جریان دارد که پس از دریافت اپ بخش‌های جنوب غربی، قرب و مرکز استان مانند فلاق، کاوه رود و گردلان به نام پیروان خوانده می‌شود. بخش عمده این رودخانه در شهرستان سروآباد و منطقه باستانی اورلمان جریان دارد و سپر در خاک عراق پس از پیوستن به رودخانه دیاله وارد رود مزرگ دجله می‌گردد و در واقع این رود طولانی ترین رودخانه استان می‌باشد. حواشی این رود بسیار زیبا و تر و کناره‌های آن زیستگاه انواع پرندگان و صاحبان می‌باشد که از لحاظ بهره برداری تفریحی و توریستی بسیار مناسب است

هورامان 

هورامان شامل مناطقی از جنوب غربی استان است که قسمتی از شهرستان‌های سنندج و کامیاران و بخش زیادی از سروآباد را در بر می‌گیرد. مشخصه اصلی هورامان ساختار طبیعی آن شامل کوه‌های سر به فلک کشیده‌ی جنگل و رودخانه است و از لحاظ فرهنگی شامل مناطقی است که با لهجه‌ی کردی هورامی صحبت می‌کنند. طبیعت کوهستانی که شامل کوههای رفیع و دره‌های عمیق است. مردمی سخت کوش را پرورده نموده که نمود عینی آن در تمام شئونات زندگی مانند معماری پلکانی، کشاورزی پلکانی اعتقادات خالص دینی و تعهد به برگزاری رسومات قدیمی نمایان شده است.

هورامان تخت


 اگر چه در سال ۱۳۹۱به علت افزایش جمعیت و پیوستن روستای سر ببر در مجاورت آن تبدیل به شهر شده است، اما همچنان خصوصیات یک روستای بزرگ را دارد. این روستا به عنوان مرکز اورامان در ۶۵ کیلومتری جنوب غربی سروآباد قرار گرفته و مردم اورامان معتقدند که زمانی این روستا مرکز حکومت و پایتخت حکام محلی بوده است، لذا کلمه‌ی «تخت» به معنی پایتخت می‌باشد و این نشان از عظمت این منطقه در گذشته دارد، در حال حاضر این روستا تبدیل به مرکز پخش شده است و حدود ۵۴۰ خانوار در آن سکونت دارند. نمای این روستا نه تنها به خاطر معماری پلکانی خانه‌های آن بسیار دیدنی است بلکه به خاطر شکل هرم گونه روستا است که قلم‌های باستانی در راس آن قرار دارد. ارزش این روستا از چندین لحاظ مهم است مانند برگزاری مراسم سالانه پیر شالیار در بهار و زمستانه پوشش گیاهی، لباس کامل کردی، موسیقی عرفانی روحیه مضاعف مهمان نوازی، کوچ ییلاقی به مناطق مرتفع کوهستانی و راه دسترسی به این روستا از طریق سه راهی موسوم به «بیه کره» و سپس روستاهای دزلی و درکی بوده که تمام مسیر راه آسفالت می‌باشد.

روستای ژیوار

 این روستای زیبا که دارای بافتی پلکانی با معماری خشکه چین است در مسیر جاده هورامان تخت به روستای هجیج قرار گرفته است . رود زیبا و خروشان سیروان به همراه جنگلهای اطراف بر زیبایی این روستا افزوده است. سنگ نگاره‌های باستانی و مناطق ببلاقی که در زبان کردی به آنها هه‌وار می‌گویند. از دیگر جاذبه‌های روستای ژیوار می‌باشد که هر ساله تعداد زیادی از علاقمندان به گردشگری فرهنگی و دوستداران طبیعت گردی را به سوی خود جذب می‌کند.

مراسم سالانه عروسی پیر شالیار

مراسم جشن عروسی پیرشالیار :

یکی از جشن‌های رایج است که هر ساله ۴۵ روز بعد از شروع فصل زمستان و هم زمان با جشن سده به مدت ۲ هفته در روستای اورامان تخت برگزار می‌گردد. این مراسم سالگرد ازدواج پیری افسانه‌ای به نام «شالیار» است که ریشه در اسطوره‌ها و اعتقادات و آیین‌های ندیم مردم این سرزمین دارد. این مراسم طی مراحل مختلف مانند قربانی کردن گاو و گوسفند، دف نوازی و رقص عرفانی و پخش نذورات مراسم تبریک تسبیح و کفش پیر و پخت نوعی نان و در نهایت با رفتن به زیارت مزار پير به پایان می‌رسد. مناسک اورامان تورهای گردشگری بسیاری را به منطقه جذب می‌نماید. دبدن این مراسم همراه با مراسم ذکر و سماع و ذبح حیوانات در فضای کوهستان و بافت پلکانی خانه‌ها در میانه‌ی زمستان با وجود جمعیت بسیار روستاییان اورامی که همگی لباس محلی بر تن دارند بسیار باارزش و دیدنی است و از لحاظ فرهنگی و مذهبی بسیار با اهمیت می‌باشد. هر ساله تعداد بسیار زیادی گردشگر و هم چنین عکاس، فیلمبردار، محقق و تعدادی خارجی از این مراسم بازدید می‌نمایند. قابل ذکر است در چهل و پنجمین روز بهار که مصادف با ۱۵ اردیبهشت است مراسمی تحت عنوان کومسای در مزار پیرشالیار برگزار می‌گردد.

شهرستان مریوان (گردشگری خرید)

شهرستان مریوان در غرب استان و شهر مریوان در فاصله‌ی ۱۲۵ کیلومتری شمال غربی سنندج واقع شده است. متوسط بارندگی سالانه مریوان حدود ۸۰۰ میلی متر در سال می‌باشد و بدین سبب پر باران ترین شهر استان محسوب می‌گردد. شهر امروزی مریوان حدود یک قرن سابقه تاریخی دارد و یکی از شاهزادگان شاهپور مشهور است. شهر مریوان تا سال ۱۳۴۴ رسماً در شاهپور نامیده می‌شد. شهرستان مریوان مهمترین شهرستان استان از نظر گردشگری بوده و دریاچه زریوار که در ۲ کیلومتری غرب این شهر قرار گرفته است به عنوان مهمترین جاذبه گردشگری استان محسوب می‌گردد. موقعیت جغرافیایی شهر مریوان در مجاورت مرز عراق و وجود اجناس و کالاهای خارجی ارزان قیمت، فاصله نزدیک با مرکز استان، آب و هوای مطبوع و محیطی طبیعی جنگلی و کوهستان به همراه زیبایی و شکوه منحصر به فرد دریاچه زریوار مریوان را به مهمترین شهر توریستی استان تبدیل نموده است به طوری که در تمام ایام سال به علت وجود مرکز خرید ارزان قیمت کالا، این شهر مملو از مهمان و مسافر می‌باشد.

مهم ترین جاذبه‌های گردشگری و اماکن دیدنی

مراکز خرید شهری


 یکی از دلایل اصلی انتخاب شهر مریوان برای مسافرت انگیزه‌ی خرید کالا و اجناس خارجی به قیمت ارزان است و خیابان‌های اصلی شهر و بازاری سر پوشیده موسوم به بازار «اورامی‌ها» از مراکز خرید گردشگران می‌باشند.